cùng nguồn
Định nghĩa
- Tính từ (chuyên ngành Sinh học, Giải phẫu):
- Có chung nguồn gốc tiến hóa: "cùng nguồn" mô tả các cơ quan ở các loài sinh vật khác nhau nhưng có cùng nguồn gốc từ một tổ tiên chung, dù chức năng có thể khác nhau.
- Tương đồng (homologue): Thuật ngữ dùng để chỉ các cấu trúc giải phẫu có nền tảng phôi thai giống nhau nhưng có thể thực hiện các chức năng khác nhau.
Ví dụ sử dụng
Trong sinh học:
- Cánh chim và cánh tay người là các cơ quan cùng nguồn. (Cánh chim và tay người có chung nguồn gốc tiến hóa từ xương chi trước.)
- Các loài động vật có xương sống đều có xương hàm dưới cùng nguồn. (Xương hàm dưới ở các loài này đều phát triển từ một cấu trúc phôi thai chung.)
Trong giải phẫu:
- Cơ quan cùng nguồn thường có hình dạng khác nhau do thích nghi với môi trường sống. (Ví dụ: chân trước của chuột chũi dùng để đào bới, còn chân trước của cá voi dùng để bơi.)
Các cách sử dụng nâng cao
"cơ quan cùng nguồn": thuật ngữ chuyên ngành để phân biệt với "cơ quan tương tự" (analogue).
- Cơ quan cùng nguồn minh chứng cho quá trình tiến hóa phân nhánh. (Chúng cho thấy các loài có chung tổ tiên nhưng tiến hóa theo hướng khác nhau.)
"tính cùng nguồn": khái niệm về sự tương đồng về nguồn gốc.
- Tính cùng nguồn giúp các nhà sinh học xác định mối quan hệ họ hàng giữa các loài. (Đây là cơ sở để phân loại sinh vật.)
Biến thể và từ gần giống
Đồng nguồn (tính từ): có cùng nguồn gốc — từ đồng nghĩa với "cùng nguồn".
- Các cơ quan đồng nguồn thường có cấu trúc xương tương tự. (Ví dụ: xương cánh dơi và xương tay người.)
Cùng gốc (tính từ): có chung gốc rễ, nguồn cội — thường dùng trong ngôn ngữ học.
- Các từ cùng gốc thường có nghĩa liên quan. (Ví dụ: "học" và "học tập" là từ cùng gốc.)
Từ đồng nghĩa
Tương đồng: giống nhau về nguồn gốc hoặc cấu trúc.
- Các cấu trúc tương đồng cho thấy mối quan hệ tiến hóa. (Đây là cơ sở để so sánh giải phẫu.)
Đồng nhất: giống hệt nhau về bản chất.
- Nguồn gốc đồng nhất của các loài được chứng minh qua ADN. (ADN cho thấy sự liên quan chặt chẽ.)
Thành ngữ liên quan
- Cùng nguồn khác nhánh: cùng gốc nhưng phát triển theo hướng khác nhau.
- Các loài linh trưởng cùng nguồn khác nhánh, tiến hóa thành khỉ, vượn và người. (Chúng có chung tổ tiên nhưng thích nghi với môi trường riêng.)